هفته‌ی سلامت امسال با شعار ساخت جهانی عادلانه‌تر و سالم‌تر نام‌گذاری شده، و روزشمار 5 اردیبهشت که مصادف با پنجمین روز از این هفته است، با نام «رسانه‌ها، آموزش و فرهنگ‌سازی» خوانده شده است.

کشور ما، در طول تاریخ به علل گوناگون و وضعیت و ویژگی‌های جغرافیایی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی، علاوه بر حوادث ناشی از عوامل انسانی، با بلایای طبیعی بسیاری مواجه بوده است. به‌طوری‌که همواره بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن در معرض خطرات ناشی از زلزله، سیل و خشک‌سالی قرار دارند. به منظور سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری و تأکید ایشان بر پیش‌گیری و کاهش خطرات ناشی از سوانح طبیعی و حوادث غیرمترقبه، نظام سلامت در تلاش است تا از آمادگی لازم برای پاسخ مناسب و مؤثر به عوارض بلایا و فوریت‌ها برخوردار باشد. این امر، یکی از ضروریات تحقق اهداف برنامه‌ی توسعه‌ی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و چشم‌انداز ایران ۱۴۰۴، می‌تواند تضمین‌کننده‌ی سلامت همه‌جانبه‌ی هم‌وطنان عزیزمان در زمان وقوع حوادث باشد. امروزه با توجه به رشد فزاینده‌ی وسایل ارتباط جمعی، به جرأت می‌توان گفت، یکی از مهم‌ترین جنبه‌های مدیریت حوادث و بلایا، مدیریت رسانه‌های جمعی و تعامل با آن‌هاست. در سال‌های اخیر، تعداد بروز حوادث و بلایا افزایش یافته است و روزانه خبرهای بسیاری در این باره در سراسر کشور اطلاع‌رسانی و مخابره می‌شود.

•           امروزه رسانه‌ها در جایگاه یکی از اجزای جدایی‌ناپذیر مدیریت حوادث و فوریت‌ها هستند و نقش آن‌ها  فقط موظف به زمان وقوع حوادث و فوریت‌ها  نیست و در همه‌ی مراحل  مدیریت  حوادث و فوریت‌ها کاربرد دارند، به‌طوری که  امروزه کارکرد رسانه‌ها از کارکرد اطلاعاتی فراتر رفته و کارکردهای دیگری مانند حمایت‌های عاطفی و هم‌بستگی اجتماعی نیز به کار می‌روند. رسانه‌ها نقش مهمی در آموزش پیش‌گیری از حوادث  به عموم مردم و آموزش عمومی برای مواجهه با بلایا و فرهنگ‌سازی در حوزه‌ی سلامت دارند.

ارتباطات خطر فرایندی‌ست در مدیریت حوادث و بلایا که در آن تبادل اطلاعات، توصیه‌های متخصصان و نظرات کارشناسی آن‌ها در زمان درست و به‌موقع با کسانی که سلامت، دارایی یا جامعه‌ی آن‌ها در معرض خطر قرار گرفته، انجام می‌شود. ارتباطات خطر درواقع اطلاع‌رسانی نظام‌مند اطلاعات به ذی‌نفعان مختلف است. در این فرایند از تکنیک‌های ارتباطی متعددی مانند ارتباطات رسانه‌ای و رسانه‌های اجتماعی، رسانه‌های کثیرالانتشار و مشارکت جامعه استفاده می‌شود. البته این موضوع مستلزم آگاهی از درک، نگرانی و باورهای مردم، دانش و عمل‌کرد آن‌ها، شناسایی و مدیریت زود هنگام شایعات، اطلاعات غلط و سایر چالش‌ها نیز است.

هدف نهایی ارتباطات خطر این است افراد در معرض خطر بتوانند برای محافظت از خود و اطرافیان آگاهانه تصمیم بگیرند. از سایر اهداف ارتباطات خطر نیز می‌توان به مواردی هم‌چون افزایش آگاهی، ارتقای رفتارهای محافظتی، افزایش دانش با اطلاع‌رسانی در مورد خطرات و مخاطرات، اطلاع‌رسانی به منظور ترویج پذیرش خطرات محتمل و انجام اقدامات مدیریتی، آموزش اقدامات و رفتارهایی که در هنگام وقوع بلایا باید انجام گیرد، هشدار برای انجام اقدامات معین در حوادث قریب الوقوع و یا در حال وقوع، قوت قلب دادن به منظور کاهش اضطراب و رفتارهای خشم‌آلود، بهبود روابط (ایجاد اعتماد، جلب همکاری، شبکه‌سازی)، تقویت گفت‌وگو و درک متقابل و مشارکت در تصمیم گیری اشاره کرد.

آرزو دهقانی

دانشجوی دکترای تخصصی سلامت در بلایا و فوریت‌ها